اگر خانواده‏ها صحيح، قوى، سالم، بى‏انحراف و طبق سنت الهى تشكيل بشوند، آن وقت جامعه، جامعه‏ى سالمى خواهد بود.    مقام معظم رهبری                   لبخند آدمی به روی برادر مومنش حسنه است.    امام باقر(ع)                   هرکس خود را فقیر نشان دهد فقیر می شود.    رسول خدا (ص)
ساعت ۱:۹      سه شنبه ۴ آذر ۱۳۹۳



مجمع روحانیون مبارز را بهتر بشناسیم











سابقه جامعه روحانیت مبارز
به نوعی می توان گفت که زمان تشکیل جامعه روحانیت مبارز تهران به پیش از انقلاب باز می‌گردد. در سال 56 و همزمان با اوج گیری مبارزات انقلابی مردم، جمعی از روحانیون حاضر در تهران (با پی گیری شهید مطهری) بر آن شدند تا متشکل تر عمل کنند. لذا تعدادی از آنان (با حضور افرادی چون خود شهید مطهری، آیت الله مهدوی کنی، آیت الله شهید مفتح، آیت الله شهید بهشتی، آیت الله شهید باهنر، آقای هاشمی رفسنجانی و ... ) دور هم جمع شده و اساس نامه ای تنظیم نمودند تا انسجام بیشتری پیدا کنند.

البته بحث بر سر اساس نامه و تصویب آن و مابقی قضایا مصادف شد با پیروزی انقلاب. نکته مهم آن که در ذهن تشکیل دهندگان جامعه روحانیت این امر مسلم بود که آنها قصد تشکیل یک «حزب» را ندارند، بلکه می خواهند تشکلی جهت منسجم کردن روابط روحانیون ایجاد نمایند و تشکل آنها یک حزب نیست و نخواهد بود (اعضای جامعه روحانیت مبارز تهران هنوز هم بر چنین اعتقادی هستند و بر آن پافشاری دارند)

جایگاه جامعه روحانیت مبارز پس از انقلاب
پس از پیروزی انقلاب اسلامی و پس از تشکیل حزب جمهوری اسلامی، آن حزب نقش اصلی را در باره جهت دهی به نیروهای خط امامی جامعه ایفا می نمود و برخی گروه های مطرح دیگر هم (نظیر مؤتلفه) ذیل آن عمل می کردند و به نوعی در آن ادغام شده بودند ولی در عین حال، جامعه روحانیت هم نقش مهمی در خط دهی و کنش سیاسی جامعه ایفا می نمود. البته بسیاری از افراد شاخص حزب جمهوری اسلامی (من جمله چهار نفر از پنج نفر مؤسس آن حزب، یعنی شهید بهشتی، شهید باهنر، حضرت آیت الله سید علی خامنه ای و آقای هاشمی رفسنجانی) هم زمان عضو جامعه روحانیت هم بودند. دلیل دیگر اهمیت جامعه روحانیت در سال های نخست انقلاب را می توان در اقبال عمومی بسیار قوی به روحانیون و نظرات آنان از طرف مردم جست.

پس از انحلال حزب جمهوری اسلامی، جامعه روحانیت مبارز تهران (به عنوان تشکلی شاخص که بسیاری از یاران با سابقه و شناخته شده و مورد اعتماد حضرت امام در آن حاضر بودند) نقش بارزتری یافت. ضمناً عملکرد مناسب این تشکل و حضور افراد برجسته در آن موجب شده بود که حضرت امام مستقیماً ماهانه مبلغی را به عنوان مقرری برای این تشکل تعیین نمایند. طبیعی است وقتی از یاران با سابقه حضرت امام سخن می گوییم، در بین آنان به فراوانی مجتهد عادل مبارز هم بیابیم و همین مطلب دلیلی بود بر آنکه در شورای نگهبان و مجلس خبرگان رهبری هم بتوان برخی افراد مهم این تشکل را دید.

جو چپ زدگی در جهان و تأثیر پذیری برخی مبارزین جو مبارزاتی و روشنفکری
جهان آن روز جوی شدیداً چپ زده بود و مبارزات مردمی و روشنفکرانه آن روز جهان (از چین و ویتنام گرفته تا مصر و فلسطین و از آنجا گرفته کوبا و اروگوئه و ...) بسیار ملهم از تفکرات چپ (در اقسام مختلفش) بود. متأسفانه در ایران هم بسیاری از افراد که جزو مبارزین هم محسوب می شدند، گرفتار یک ایراد بسیار بزرگ بودند و آن هم این بود که مبارزه را بر هر چیزی (تأکید می کنم بر هر چیزی) مرجح می دانستند و به تعبیر خودشان «اول مبارز بودند، بعد مسلمان (یا هر چیز دیگر)». این امر موجب می شد که برخی از افراد در مبارزه با رژیم ضد اسلامی شاه، خود دست به اعمالی غیر اسلامی (نظیر خودکشی با سیانور به هنگام دستگیری جهت لو ندادن چیزی به ساواک) دست بزنند یا از آن فراتر به ورطه ای بیافتند که نامش التقاط است.

التقاط به این معناست که یک تفکر را با تفکر دیگری ممزوج کنیم ولی آن را خالص بپنداریم یا آنکه یک تفکر را در پوشش یک تفکر دیگر عرضه کنیم و چنان جلوه دهیم یا چنان گمان کنیم که در حال عرضه همان تفکر دوم هستیم. عده ای از مبارزین هم اسلام را کاملاً با تئوری های مارکسیستی آمیخته بودند و برخی چون سازمان مجاهدین خلق، تقریباً مارکسیسم را با پوشش نازکی از اسلام عرضه می کردند. البته ممکن بود این افراد قلباً به اسلام علاقه مند باشند ولی به دلیل کارشناس نبودن و به دلیل همان جو عمل زدگی به دام چنان جهان بینی مارکسیستی ای می افتادند. شهید مطهری جزو افراد تیزبینی بود که خطر این مطلب را به وضوح می دید و در برابر آن موضعی جدی داشت. این در حالی بود که بسیاری از مبارزین و زندان رفته های مسلمان و حتی معمم وجود داشتند که چنین بصیرتی نداشتند.

نمونه‌ای از اختلاف بینش ها در قبل از انقلاب
آیت الله مهدوی کنی در همین باره نقل کرده اند: «بعضی ها در بیاناتشان-نمی خواهم از بعضی اعضای جامعه روحانیت [احتمالاً منظور پیش از انشعاب است] اسم بیاورم، اگر لازم به معرفی باشد می گویم- حرف هایی می زدند که برای منافقین مطلوب بود، حتی آیات قرآن را طوری تفسیر می کردند که خلاف واقع بود. آقای مطهری از این ها خیلی ناراحت بود و می گفت این سبک تفسیر، تفسیر کمونیستی است. تفسیر ماتریالیستی است، تفسیر تفنگی است، تفنگی نه فقط به معنای تندی بلکه اصلاً مطالب را طوری دیگر تفسیر می کردند؛

به عنوان مثال در قرآن آمده است: «والارض وضعها للانام» قرآن می گوید زمین را برای مردم قرار دادیم. این را به دو طریق می شود تفسیر کرد؛ یک وقت می گوییم این آیه در مقام بیانِ یک واقعیت تکوینی است، مثل این آیه که می فرماید : «وجعلنا الارض مهاداً»؛ما زمین را گهواره قرار دادیم. در اینجا خداوند جریان یک امر تکوینی را بیان می کند؛ یعنی می خواهد بگوید زمین را طوری خلق کردیم که مردم بتوانند از آن استفاده کنند. این آیه در مقام بیانِ یک حکم تشریعی نیست، ولی بعضی از همین آقایان قبل از انقلاب و بعد از انقلاب این آیه را چنین تفسیر می کردند که مالکیت زمین، اشتراکی است «والارض وضعها للانام»؛ یعنی زمین مال همه است، بنا بر این، زمین اصلاً مالکیت خصوصی ندارد. اینها برگرفته از افکاری بود که کمونیست ها داشتند، مارکس هم این حرف را می‌زد.» (خاطرات آیت الله مهدوی کنی، چاپ مرکز اسناد انقلاب اسلامی، صفحات 318 و ‌ 319) ایشان هم چنین به ذکر خاطره ای در این باره پرداخته و گفته اند: «من قبل از انقلاب پنج شب آقای مطهری را به مسجدمان –مسجد جلیلی- دعوت کردم. در آن جلسات؛ دانشجویان و جوانان حضور فعال داشتند.در آنجا جناب آقای مطهری بحثی را تحت عنوان علل گریز از ایمان مطرح کردند که بعداً در کتابی به نام «علل گرایش به مادیگری» چاپ شد. ایشان علل مادیگری و گریز از ایمان را به صورت علمی بیان می کردند و بحث ها و نقدهای علمی را بر مسائل الحادی و ماتریالیستی و کمونیستی مطرح می کردند. شبی از آن شب ها، آقای لاهوتی در آن جلسه حضور داشت، خیلی از این بحث ها ناراحت بود. می گفت آقای مطهری چه می گوید؟ چرا از این حرف ها می زند؟ الآن موقع این حرف ها نیست. ما یک دشمن مشترک داریم و آن شاه است. باید با او جنگید، ما نباید حرف هایی بزنیم که کمونیست ها و جوان های روشنفکر و مجاهدین را ناراحت کند. ما باید برویم و از روی هدف مشترک با آن بجنگیم.

بنده به ایشان گفتم وقتی که آقای مطهری آمد به خودش بگو، چرا پای منبر نق می زنی، صبر کن پایین بیاید، با خودش صحبت کن. آقای مطهری از منبر پایین آمد. آقای لاهوتی گفتند: آقای مطهری! من به شما اعتراض دارم. بحث هایی که شما می کنید لغو است. الآن موقع این بحث ها نیست. ما یک دشمن مشترک داریم و آن شاه است، همه ما باید در مقابل او قرار بگیریم؛ کمونیست، غیر کمونیست، خداپرست، غیر خداپرست، مسلمان و غیر مسلمان! همه باید با هم آن هدف رابزنیم تا از بین برود، بعد می نشینیم بحث می کنیم.

آقای مطهری گفتند شما اشتباه می کنید، اتفاقاً باید حالا صف هایمان را جدا کنیم ما با کمونیست ها هدف مشترک نداریم. دشمنی کمونیست ها با شاه روی یک جهت است . دشمنی ما با شاه روی جهت دیگر است. اصلاً جهت، جهت واحد نیست. اگر الآن جهت گیری های ما مشخص نشود، فردا که انقلاب ان شاءالله پیروز بشود، اینها می آیند و می گویند: «حاجی انا شریک». ملت ایران با اکثریتی قاطع با شاه مبارزه می کنند و همه مسلمان هستند. علما و روحانیت هم یک عده قلیلی از آنها هستند، آن وقت شما همه را به یک صف می رانی و می گویی همه در یک صف قرار بگیرند؟ نه، این درست نیست. این اشتباهی است که شما مرتکب می شوید. آن وقت ما دیگر نمی توانیم صف هایمان را جدا بکنیم. از الآن باید صف هایمان جدا بشود. در عین حال که دشمن مشترک داریم، ولی مسائل اعتقادی و اصولی و جهان بینی باید مطرح بشود. و الّا ازمقصد دور خواهیم شد.» (خاطرات آیت الله مهدوی کنی، چاپ مرکز اسناد انقلاب اسلامی، صفحات 319 و 320) ذکر این خاطره بدان جهت بود که کمی از فضا و اختلافات موجود بین مبارزین روشن شود. ادامه تفاوت نگرش ها پس از انقلاب در هر حال این اختلافات تنها به همان دوره محدود نشد و پس از انقلاب هم ادامه یافت. پس از انقلاب چون مسئله حکومت و راه هایی که یک حکومت اسلامی باید جهت رسیدن به مسائل بپیماید مطرح بود، محدوده اظهار نظرها فراخ تر شدو به تبع، دامنه این قبیل اختلافات هم گسترده تر شد.

کابینه موسوی؛نماد چپ گرایی
اجمالاً آنکه دسته ای از افراد چپ رو (یا به قولی چپ نما) همه چیز را سوسیالیزه می خواستند و اگرچه ممکن بود در ظاهر شعارهایی از قبیل حمایت از مستضعفین سر بدهند ولی تئوری ها و راه کارهایی که مطرح می کردند سر از ایده‌های مارکسیستی در می آورد. در آن زمان دولت مهندس موسوی و برخی نمایندگان مجلس، افراد شاخص و نماد این جریان محسوب می شدند. البته این افراد الآن توجیهاتی برای آن اعمال و اقوال خود ذکر می کنند (نظیر شرایط جنگی کشور و ...) اما اسناد و مدارک فراوانی وجود دارد که نشان می دهد دلیل آن اعمال چیز دیگری بوده است.

آیت الله مهدوی کنی نقل کرده اند: «دولت آقای موسوی، ... دولت سالاری را در مسائل اقتصادی عملاً ترجیح می داد و این سیاست تنها به خاطر جنگ نبود، بلکه اصلاً سبک تفکر ایشان این طور بود. ... برداشت ما این بود که آقای موسوی می خواهد کلاً دولت در تمام امور اقتصادی حضور داشته باشد و ما این را قبول نداشتیم. ... در زمانی خود بنده با آقای میر حسین موسوی –نخست وزیر وقت- همین بحث ها را مطرح کردم. ایشان گفت آقای مهدوی! پدر من بازاری است، چای فروش است، آدم خوبی هم هست، ولی اصلاً خصلت بازاری ها خصلت زالوصفتی است (یکچنین تعبیری کرد) و من با آنها مخالفم، اینها زالوصفت هستند،ما باید کاری کنیم که دست این زالوصفت ها، از اقتصاد کشور قطع شود.» (خاطرات آیت الله مهدوی کنی، چاپ مرکز اسناد انقلاب اسلامی، صفحات 322 و 326) البته همه اختلافات از این نوع نبود و به طور طبیعی اختلاف سلیقه هم وجود داشت و این اختلاف سلیقه نه تنها مذموم نبود بلکه بسیاری از پیش رفت ها را هم به دنبال داشت؛ گذشته از آنکه اختلاف سلیقه گاهی در بین چند نفری که از نظر زیربنای اعتقادی هم صد در صد هماهنگ باشند هم وجود دارد.

عدم بروز اختلافات در سال های نخست انقلاب
به هر صورت، این اختلافات بین نیروهای انقلاب وجود داشت ولی در جو چند سال ابتدای انقلاب، به دلیل آشفتگی های طبیعی ابتدای انقلاب و توطئه های پرحجم و مکرر مخالفین نظام و تروریسم ضد حکومتی و ضد مردمی منافقین و جنگ تحمیلی در شرایط بحرانی و ... مجال بروز نداشت. با گذشت زمان و آرام تر شدن اوضاع، از اواسط مجلس دوم اشعه های اختلاف پیدا شد و چنان که ذکر شد، بحث های اقتصادی وسیاسی (با محوریت دولت) محور اصلی این اختلافات بود. بررسی داستان این اختلافات در مجلس دوم و قضایای خاصی که حول آن رخ داد (نظیر قضیه 99 نفر و برخی لوایح اقتصادی و ...) مجالی دیگر می طلبد. اما در این شرایط بود که کشور به زمان اتمام دوره دوم مجلس شورای اسلامی نزدیک می شد و انتخابات مجلس سوم شورای اسلامی قرار بود در فروردین 1367 برگزار شود. جامعه روحانیت مبارز تهران هم مثل گذشته دست به کار تهیه فهرست انتخاباتی شد و همین امر جرقه ای بود برای یک ماجرای تازه که نهایتاً منجر به انشعاب شد.

تبلیغات زودهنگام انتخاباتی و بروز درگیری لفظی در مجلس
از اواخر مجلس دوم تبلیغات زودهنگام انتخاباتی شروع شد و دامنه بحث ها و جدل ها به خود مجلس و نطق های پیش از دستور هم کشید. از مباحثی که در آنجا مطرح می گردید، می شد حدس زد که اتفاقات مهمی در پیش است. شاید بتوان اولین نطقی که بسیار شدید متعرض این مسائل را نطق صادق خلخالی (از نمایندگان برجسته جریان چپ) در تاریخ 22/10/66 دانست. وی در نطق پیش از دستورش به انتقاد از جلسات انتخاباتی جامعه روحانیت پرداخت و گفت: «آن ملتی که همه چیزمان از این ملت است، ملتی که سنگرها را نگه داشته ملتی که صحنه ها را نگه داشته ملتی که نماز جمعه ها ر اپر می کنند، یک وقتی ملاحظه کنند و ببینند یک لیست انتخاباتی بیرون دادند و اسم دو نفر من باب مثل اسم آقای هاشمی وآقای کروبی را در بالای آن نوشته اند برای گم کردن اذهان مردم، یک عده ای را از همان افرادی که همیشه برای این مجلس و برای این ملت مزاحمت ایجاد کرده اند کاندیدا اعلام کنند خواسته این ملت آن نیست.

من خواهش می کنم از آقایان از آقای خامنه ای و از آقای هاشمی که در رأس روحانیت مبارز تهران قرار دارند جلسات سری نگیرند جلساتشان علنی باشد، افکار معین باشد، درآینده اگر کاندیدا می دهند اسم کاندیداهایشان را بنویسند. یک مسأله مجملی در کار نبوده باشد، حالا هم هستند عده ای با این که آقای هاشمی فرمودند که خط امام روشن است و هیچ اجمالی ندارد حالا هم به عناوین مختلفه میخواهند از آن افرادی که از نظر امام پوچ بوده اند و بدتر از اسرائیل می خواهند آن ها را هم جزو ردیف کاندیداها معرفی کنند یا آنهایی که در پشت صحنه این جریانات قرار داشتند که بایدتحت تعقیب قرار بگیرند. چرا شما این جوری کردید؟ حالا وقتی که مسائل آشکار شد دعوت به وحدت می کنید

مسلّم بود که این سخنان بی جواب نخواهد ماند. لذا آقای ناطق نوری، چند روز بعد در تاریخ 29/10/66 در نطق پیش از دستور خود جواب این سخنان را مطرح کرد و ضمناً برای اولین بار مسئله احتمال انشعاب را مطرح نمود: «بحث دوم من درباره جامعه روحانیت مبارز تهران است که متأسفانه از این تریبون برخلاف رضای خدا و امام و توصیه های مکرر حضرت ایشان، مورد حمله و هجمه نماینده قم قرار گرفت و تهمت هایی به آن زده شد. برادر عزیر! چه خیری از حمله به این و آن می بری؟ آیا جز افتراق و نفاق سود دیگری دارد؟ یک روز به فلان فرد، یک روز به فلان گروه، یک روز به حزب جمهوری اسلامی و سران آن، یک روز به جامعه روحانیت مباز تهران و اعضای آن حمله کردن چه معنا دارد؟ گرچه بعضی قائلند که نانشان در اختلاف وناسزاگفتن است، اما اشتباه می کنند. نهایتاً دود این کار به چشم همه خواهد رفت و سودش را دشمنان خواهند برد. سوابق درخشان جامعه روحانیت مبارز تهران قبل از پیروزی انقلاب بر همه مردم ایران،‌ به خصوص مرم قدر شناس و وفادار تهران روشن است. ... اینکه گفته می شود جلسات پنهانی تشکیل می دهند، خلاف است. شاید مراد آقایان جلسه هیأت اجرائی باشد. اینکه گفته شده لیستی تهیه شده قطعاً خلاف است یا خلاف به عرض آقایان رسانده اند. اینکه گفته شده اسامی‌ آقایان هاشمی و کروبی را بالای لیست می گذارند و بقیه را از افراد هیچ و پوچ می گذارند توهین به دیگران و خلاف شرع است.

برادران! چرا جو می سازید؟ چرا غوغاسالاری به راه می اندازید؟ جالب است، چرا در کار دیگران دخالت می کنید؟‌ چرا ایجاد اختلاف می نمائید؟ چرا تفتین می کنید؟ جالب است، وقتی طرحی در رابطه با کاندیداها داده می شود، می فرمایند این کارها جلو آزادی را می گیرد، خفقان ایجاد می کند، عده ای جرأت نمی کنند وارد صحنه بشوند؛ بسیار خوب، ‌اما آیا کار شما جلو آزادی را نمی گیرد؟ جو رعب و وحشت به وجودنمی آورد؟ گرچه ما ازاین جو سازی ها هراسی نداریم. هم جامعه روحانیت مبارز تهران با همین تیتر و عنوان امتحان خود را پس داده است هم مردم بزرگوار تهران امتحان خود را نسبت به روحانیت به خوبی پس داده اند و وفاداری خویش را نسبت به آن حفظ کرده اند. البته شما می توانید به جای تخریب دیگران، جمعیتی تحت هر عنوان دیگری راه بیندازید کسی جلو شما را نمی گیرد، لکن هم روحانیون محترم تهران و سایر بلاد و هم مردم شریف تهران بدانند که این تشکل های مخفی و غیر مخفی تحت عناوین مختلف مثل جمعی از روحانیون مبارز تهران و یا هر چیز دیگری که احتمالاً به وجود خواهد آمد، ربطی به جامعه روحانیت مبارز تهران ندارد و زیر نظر جامعه روحانیت تهران نیست. عنوان ما جامعه روحانیت مبارز تهران است و بس و نه یک کلمه کمتر و نه یک کلمه بیشتر

همان طور که ناطق نوری اشاره کرده بود، گروهی که خود را در اقلیت می دید و برای گرفتن رأی مردم نیاز مبرمی به جو سازی داشت مجدداً تحرکات خود را ادامه داد. صادق خلخالی دو روز بعد در نطق دیگری با جملاتی تند به ایراد اتهامات و ایجاد غوغا علیه جامعه روحانیت پرداخت: «من به حزب جمهوری بد نگفتم. انتقاد کردم. انتقاد همان است که شما مهره چینی می کردید و از قدیم هم مرتب چه می کردید، چه می کردید امام امت هم مرتب تذکر می داد، ... مخصوصاً شخص شما اینجوری بودید تا کار به جائی رسید که خلاصه امام حکم تعطیل حزب جمهوری را داد؛ یعنی به عقیده بنده انحلال حزب جمهوری را دادند. این به بنده مربوط نیست حزب جمهوری را امام منحل کرد. خوب شما اگر حرفی دارید بروید کاغذ بنویسید نامه بنویسید به خدمت امام تلگراف کنید. اما راجع به اینکه فلانی به این و آن پرخاش می کند و فلان، والله من درد دین دارم ... من از پولدار نمی ترسم. اما به شما [آقای ناطق نوری] ارج قائلم. شما یک روحانی مبارزی بودی امام وقتی که می گوید سکوت بکنید شما بروید یاالله رجز خوانی را شروع کنید که مردم خیال کنند واقعاً یک خبری شده آنجا هیچ خبری نبوده من انتقاد کردم گفتم جلسات آقایان سری نباشد، خوب این یک چیزی است که خیلی ها این را قبول دارند. صحبت های دربسته خوب نیست و ثانیاً پای کاندیداها را امضا کنند و این یک چیزی بود که خود شما کردید. خود شما درباره آقای هاشمی و آقای خامنه ای امضاء کرده بودید که آقایان کاندید ماست. خوب ما هم در باره دیگران همین را می گوئیم. ما چیز دیگر نمی گوئیم اگر شما قبول ندارید خوب بگوئید ما قبول نداریم شما آمدید یک موضع گیریهای خاصی بعد از اینکه حزب جمهوری آن وری شد و متلاشی شد به وزارت کشور رفتید، همه نمایندگان را با خودتان بد کردید، برای چه؟ همین مهره چینی و خود محوری بود و بعد هم حس کردید که در انتخابات، در اعتبارنامه،‌ رأی اعتماد، نمی آورید گذاشتید رفتید کنار. وقتی رفتید و یک خرده استراحت کردید و آمدید قلم دست گرفتید و جزو نویسندگان رسالت شدید در طیف مخالف دولت... چه خلاف شرع بیّنی من مرتکب شده ام؟ شما خودت را جزو روحانیت مبارز حساب می کنید با اینکه جزو بیست و نهم نیستی اما من در درجه اول هستم

جدی شدن بحث فهرست انتخاباتی و ظهور اختلافات
با نزدیک شدن به زمان انتخابات بحث تهیه فهرست انتخاباتی هم جدی شد. جامعه روحانیت مبارز به عنوان تشکلی شاخص می توانست نقشی مهم در خط دهی به مردم داشته باشد و لذا تک تک ردیف های لیست انتخاباتی آن، حائز اهمیت بود. انتخاب مصادیق کاندیداها از روی نگرش ها انجام می شد و وقتی که نگرش ها تفاوت داشت مصادیق هم متفاوت می شد. در اینجا بود که اختلافات قبلی (چنان که دیدیم) سر باز کرد.

جناح اقلیت جامعه روحانیت (مجمع روحانیون بعدی) اصرار داشتند که هادی غفاری و فخرالدین حجازی در لیست باشند ولی اکثریت اعضا با این تصمیم مخالف بودند. علت مخالفت هم آن بود که معتقد بودند این افراد صلاحیت حضور در مجلس را ندارند و حائز ویژگی های کافی نیستند.

آیت الله مهدوی کنی در باب اختلاف بر سر تعیین مصادیق کاندیداها گفته اند: «واقعاً بعضی مسائل را نمی شود گفت. هرچه بود یکی اختلاف سلیقه ها بود و یکی عدم اعتماد. ما به بعضی ها اعتماد دینی نداشتیم. معنایش این نیست که آنها را بی دین می دانستیم، ولی می گفتیم هرکسی که آمد و شعار تندی داد، دلیل دینداری او نمی شود و نمی توانیم تأییدش کنیم؛ علی الخصوص با رفتارهایی که عده ای از آنها در سال های اولیه انقلاب داشتند. ما می گفتیم در جامعه روحانیت وظیفه ما این است که خطوط را حفظ کنیم و تأیید بعضی از افراد، شکستن این مرزهاست.» (مصاحبه آقای مهدوی کنی با نشریه یاد آور، شماره اول، صفحه 20) در طرف مقابل، مطرح کنندگان این افراد هم این طور مطرح می کردند که اینها افرادی مبارز و انقلابی اند و جامعه روحانیت مبارز با تأیید نکردن این افراد انحراف خود را نشان می دهد.

در اینجا بود که تمام اختلافات قبلی (بحث بر سر فقه سنتی و فقه پویا و بحث بر سر برخی مسائل اقتصادی و ...) دست به دست هم داد و بحث اختلاف بر سر لیست انتخاباتی به عنوان جزء اُخری از علت تامه محسوب شد و بحث انشعاب قطعی گردید؛ چراکه جناح اقلیت جامعه روحانیت می دیدند که به دلیل کم تعداد بودن در آنجا هر چه هم مخالفت کنند نمی توانند نظرات خود را مصوب نمایند و لذا تلاش هایشان به ثمری نمی رسد و نمی توانند منویات خود را به کرسی بنشانند.

دیدار خاتمی و خوئینی ها با کروبی و کلید خوردن انشعاب
در این زمان سید محمد خاتمی و موسوی خوئینی ها با مهدی کروبی ملاقات نموده و پیشنهاد انشعاب را مطرح کردند. سید علی اکبر محتشمی پور (از اعضای برجسته مجمع روحانیون) نقل کرده است:«در این زمان آقای سید محمد خاتمی و موسوی خوئینی ها به دیدن آقای کروبی رفته و با توجه به جمع بندی های به عمل آمده در مورد عملکرد جامعه روحانیت مبارز پیشنهاد انشعاب و تأسیس یک تشکیلات روحانی مستقل از جامعه روحانیت مبارز مطرح شد. از این رو تصمیم بر این شد که آقای کروبی و موسوی خوئینی ها در مورد تشکیل این تشکیلات جدید با امام صحبت کنند و نظر موافق ایشان راجلب نمایند و با توجه به آنکه در آن زمان آقای کروبی در بیمارستان بستری بود آقای خوئینی ها به تنهایی در اسفند ماه سال 1366 با امام ملاقات کرد و بر خلاف آنچه برخی تصور می کردند امام با ایجاد انشعاب در جامعه روحانیت موافقت کردند.» (ویژه نامه روزنامه بیان، 22/11/1378)

مباحث مطرح شده نزد امام برای انشعاب
آقای ناطق نوری از مباحث مطرح شده آن افراد نزد امام چنین می گوید: «جمعی از آقایان ... خدمت امام رسیدند و در توضیح دلایل انشعاب، اظهار داشتند که اگر با این نگاهی که آقایان دارند ادامه دهیم، جوان ها را از دست می دهیم و ممکن است فاصله جوان ها با روحانیت بیشتر شود و جوان ها از دست بروند. جامعه روحانیت نمی تواند جوان ها را جذب کند؛ بنابر این ما که روحانی هستیم بهتر است که جوان ها را جذب کنیم و لازمه اش هم این است که تشکیلاتی با ادبیات خاص خودمان راه بیاندازیم.

با این توجیه حضرت امام هم برای انشعاب آقایان از جامعه روحانیت چراغ سبزی نشان دادند و مجمع روحانیون مبارز تهران تشکیل شد.» (خاطرات حجت الاسلام و المسلمین ناطق نوری، چاپ مر کز اسناد انقلاب اسلامی، صفحه 107) بعد از این ملاقات بود که با چراغ سبز امام، با توجه به مسائل مطرح شده از طرف اعضای بعدی مجمع، این انشعاب رسماً صورت گرفت و از این زمان جمعی متولد شد با نام «مجمع روحانیون مبارز تهران». پس از این بود که فلسفه مطرح شده از طرف مجمع روحانیون برای انشعاب در مطبوعات و اتهاماتی که آنها متوجه جامعه روحانیت مبارز می کردند موجب دلخوری هایی گردید و انتخابات مجلس هم در همین فضا صورت گرفت و ... که این ماجراها را در قسمت بعدی بررسی خواهیم نمود

اعلام فلسفه انشعاب از طرف اعضای مجمع
پس از انشعاب رسمی مجمع روحانیون از جامعه روحانیت، با اینکه این اتفاق در زمان نوروز رخ داد و لذا روزنامه ها منتشر نمی شدند، روزنامه های کیهان و اطلاعات (که گردانندگانِ هر دو، عضو مجمع روحانیون بودند) شماره های فوق العاده منتشر نمودند و به ذکر و تبیین فلسفه این انشعاب پرداختند.

ظاهراً خلاصه سخن آنان این بود که حضرت امام که در سخنان خود راجع به اسلام آمریکایی و اسلام سرمایه داری و ... سخن می گویند حتماً دسته ای در داخل کشور را مد نظر دارند و آن دسته همین جامعه روحانیت و هم طیف های آن هستند و لذا مجمع روحانیون، برای ترویج اسلام ناب محمدی منشعب شده است و قصد دارد خط واقعی امام را دنبال نماید. موسوی خوئینی ها طی مصاحبه ای با کیهان (که در تاریخ 10/1/67 منشر گردید) گفت: «مهم ترین علت تشکیل روحانیون مبارز اجرا و پیاده کردن نقطه نظرات حضرت امام می باشد

وی همچنین در مصاحبه ای با کیهانِ مورخ 21/10/67 گفت: «همه موضع ما این است که می خواهیم طرفدار اسلام ناب محمدی باشیم و علیه اسلام آمریکایی بجنگیم ... مهم این است که اسلام آمریکایی را بشناسیم. اولین سؤالی که مطرح می شود این است که آیا حضرت امام که این نکته را فرموده اند، آیا در کشور ما خطر ظهور و نشر اسلام آمریکایی هست یا نیست؟ آیا اینکه حضرت امام این جمله را فرمودند، آیا مقصودشان از اسلام آمریکایی، اسلام ملک فهد از عربستان بوده است؟ اینکه فرموده اند به اینها رأی ندهید یعنی به ملک فهد رأی ندهید

خوب معلوم است که در ایران کسی به ملک فهد رأی نداده است، پس باید ببینیم اینکه حضرت امام این مطلب را می فرمایند در داخل کشور زمینه بروز چنین خطری وجود دارد که خدای ناخواسته در زمانی هر چند دور شاهد باشیم که اسلام آمریکایی در اینجا حاکم شود؟

موسوی خوئینی ها در همین زمینه، چند ماه بعد، در اواخر سال 67 هم گفت: «ما از اصول خدشه ناپذیر خط امام، که حمایت و ترویج و تبیین اسلام ناب محمدی (صلی الله علیه و آله) در برابر اسلام آمریکایی است تبعیت می کنیم. ... یکی از وظایف مسلّم روحانیون مبارز این است که همیشه نسبت به اسلام آمریکایی جامعه را هشدار بدهند و در تبلیغ و تبیین اسلام ناب هم تلاش بکنند و همچنین از وظایف روحانیون مبارز معرفی کسانی است که می توانند طرفدار و حامی اسلام ناب باشند ودر مواقع خطر بتوانند در مقابل آمریکا هوشیار باشند.» (مجموعه بیانیه های مجمع روحانیون مبارز، صفحات233 تا 239)

سید سراج الدین موسوی (از اعضای اصلی مجمع روحانیون) هم در بیان علت تشکیل مجمع روحانیون چنین مطرح نموده است: «در دوره دوم (مجلس) برخی از آقایان که از آنها توقع بیشتری می رفت جای لیبرال ها را پر کردند و با توجه به اینکه انتظار می رفت وضع قوانین مفیدی انجام شود، ولی دیدیدم که آقایان عَلَم مخالفت با دولت را برداشتند و در حالیکه حضرت امام و مردم دولت را موفق ودر حال پیشرفت ارزیابی می کردند، این آقایان مخالفت با برنامه ها و کارهای دولت را در رأس کار خود قرار داده بودند و با همه طرح ها و لوایحی که به نفع محرومین و مستضعفین بود مخالف می کردند و از طرف دیگر علناً از زر اندوزان و خواص مذموم حمایت می کردند. ما در شرایط جنگ و این برهه حساس که قرار گرفته ایم نباید اجازه بدهیم که افراد معدود کارشکن وقت مردم، مجلس و نظام را تلف کنند.» (اطلاعاتی درباره احزاب و جناح های سیاسی امروز ایران، صفحه 324) سید محمد خاتمی هم طی مصاحبه ای با کیهانِ مورخ 15/1/67، در باب انگیزه تشکیل مجمع روحانیون گفت: «انگیزه این جمع "وصل" است نه "فصل" و "جذب" است نه "دفع" یعنی تلاش برای از بین بردن هرگونه تلقی و توهم بیمارگونه ای که در اثر سهل انگاری ممکن است در جامعه پدید آید و انبوهی از نیروهای مخلص و کارآمد و صاحب رأی و آزاده را دلسر و مأیوس کند ... و هر گونه موضع گیری و عملی که این توهم را ایجاد کند که روحانیت تعلق به سلیقه و گرایش خاص دارد حاصلش در جامعه، "فصل" است نه "وصل".»

این موضع گیری را می توان تأیید سخن کسانی دانست که می گویند اعضای مجمع روحانیون به امام گفته بودند که عملکرد روحانیت مبارز موجب دلسردی جوانان می شود.)

غبار آلود کردن فضا توسط چپی ها و پیروزی در انتخابات مجلس
با مطرح شدن فلسفه این انشعاب از سوی اعضای مجمع روحانیون و باتوجه به سخنرانی ها و پیام های مکرر امام مبنی بر تحذیر از اسلام آمریکایی و باتوجه به تأیید اصل انشعاب توسط امام، تبلیغات بسیار گسترده و پرحجم جناح چپ چنین برای مردم جلوه داد که سخنی که مجمع روحانیون مطرح می کند حق است و آنها و هم طیف های آنها نماینده اسلام ناب هستند و جامعه روحانیت و هم طیف های آن، مظهر اسلام آمریکایی اند.

همین مطلب و این گرد و غبار موجب پیروزی قاطع مجمع روحانیون و هم طیف های آن (یعنی جناح چپ) در انتخابات مجلس سوم شد و حتی بسیاری از افراد شناخته شده و شاخص جناح راست (نظیر آقای ناطق نوری) هم نتوانستند در دور اول، آرای لازم را کسب کنند و به دور دوم رفتند.

تلاش مجمع برای کسب تأیید کتبی امام برای اصل انشعاب
در همین زمان مجمع روحانیون سعی نمود تأیید کتبی حضرت امام را راجع به اصل انشعاب کسب کند. لذا اعضای آن، نامه ای خطاب به امام نوشتند و در آن، فلسفه انشعاب را ذکر کردند و گفتند برای آنکه آقایان جامعه روحانیت بر برخی مسائل و موارد «خلاف مصلحت و موازین» پافشاری می نمودند، انشعاب برای بیان نظراتشان ضروری بوده است. ضمناً اعلام کردند که کارهای آنها (از قبیل انتشار لیست انتخاباتی و ...) با موافقت حضرت امام بوده است.

امام هم در جواب کوتاهی در تاریخ 25 فروردین 67 اصل انشعاب را تأیید نمودند و نوشتند: «انشعاب تشکیلاتی برای اظهار عقیده مستقل و ایجاد تشکیلات جدید به معنای اختلاف نیست. اختلاف آن موقعی است که خدای ناکرده هر کسی برای پیش برد نظرات خود به دیگران پرخاش کند که بحمد الله با شناختی که من از روحانیون دست اند کار انقلاب دارم چنین کاری صورت نخواهد گرفت.»

از آنجا که امام در صدر نامه نوشته بودند «سیر قضیه به همین صورتی است که در نامه آورده اید»، همین مطلب می تواند دلیل دیگری محسوب شود بر آنکه از نظر امام، جامعه روحانیت مروج اسلام آمریکایی است. در حالیکه امام به «سیر قضیه» اشاره نموده بودند و سیر قضیه همان بود که در نامه اعضای مجمع روحانیون نوشته شده بود که تلاش هایی برای حل اختلافات شد ولی حل اختلافات ممکن نشد و بعد، مجمع با اجازه حضرت امام منشعب شد و با اجازه ایشان لیست انتخاباتی داد و با اجازه حضرت امام اعلام کرد که امام از اصل انشعاب ناراضی نیستند. در اینجا امام در اصل، اشاره فرموده اند که صحبت های مجمع روحانیون درباره این مطالب دروغ نبوده است ولی نفیاً یا اثباتاً در باب فلسفه انشعاب مطلبی نفرموده اند.

تهمت های سنگین علیه جامعه روحانیت و رفتن آنان نزد امام
به هر حال تهمت های سنگین و پرحجمی که از طرف جناح چپ علیه جامعه روحانیت مطرح می شد (تحت عنوان فلسفه انشعاب) موجب ناراحتی بزرگان جامعه روحانیت شد و موجب شد آنان برای رفع تهمت ها نزدامام بروند. آقای مهدوی کنی ماجرای این دیدار را به تفصیل مطرح نموده اند: «من در آن موقع [زمان اعلام انشعاب مجمع در نوروز 67] در مشهد الرضا، علیه السلام، مشرف بودم. روزنامه ها هم تعطیل بود. یک دفعه شنیدیم که آقایان اعلام موجودیت کرده اند.

کیهان و اطلاعات در شماره فوق العاده با سر و صدای زیادی، به عنوان موجودیت مجمع روحانیون، مصاحبه بعضی از آقایان را منتشر کردند که در آن مصاحبه ها فلسفه این انشعاب را ذکر کرده بودند. آنها گفته بودند که ما در مسائل انقلاب اختلاف نظر و اختلاف مبنا داریم. اینها (جامعه روحانیت) در مسائل اقتصادی مبنای خاصی دارند، در سیاست خارجی هم روش خاصی دارند و این همان چیزی است که امام اسمش را اسلام آمریکایی گذاشته است ...

برداشت عمومی از اصل انشعاب با این فلسفه و تأیید حضرت امام این بود که جناح باقی مانده از جامعه روحانیت، طرفدار اقتصاد سرمایه داری و طرفدار اسلام آمریکایی هستند و انشعاب مجمع روحانیون، بدین علت بود که اسلامشان اسلام ناب محمدی است. با توصیف و تحلیل، این جدایی قهراً طبیعی می نمود بلکه ضرورت انقلابی داشت.

با توجه به جوی که با این شعارها و تبلیغات پدید آمد، برداشت عمومی این بود که امام هم این فلسفه را قبول دارند، گرچه حضرت امام خودشان فلسفه ای بر تأیید این جدایی ذکر نکردند و تنها اصل انشعاب را تأیید فرمودند ...

بنده میان دو مرحله انتخابات [مجلس سوم شورای اسلامی] با مشورت دوستان با نامه ای که قبلاً تهیه کرده بودم، خدمت امام شرفیاب شدم. نامه خطاب به حضرت امام بود و مضمون نامه این بود که با توجه به سوابق درخشان اعضای جامعه روحانیت مبارز در انقلاب آیا واقعاً شما اسلام جامعه روحانیت را آمریکایی می دانید؟ اگر می دانید که هیچ؛ اما اگر این را قبول ندارید رسماً اعلام بفرمایید. ...

من خدمت امام شرفیاب شدم و قبل از اینکه نامه را تقدیم کنم، شفاهی عرض کردم که ما نمی دانستیم که بعد از 60 سال طلبگی و مبارزه در راه اسلام و انقلاب، آمریکایی شده ایم، ولی حالا فهمیده ایم که ما با مهر تأیید جناب عالی، آمریکایی از آب درآمده ایم و شما اتهام آمریکایی بودن ما را تأیید می فرمایید. گفتم اگر واقعاً جناب عالی به عنوان امام و رهبر ما، ما را آمریکایی می دانید، قاعده اش این است که ما را از صفحه وجود محو بفرمایید. مگر ممکن است در ایران اسلامی و انقلابی، گروهی آمریکایی در لباس روحانیت باقی بمانند؟ قاعده اش این است که دستور بفرمایید ما را داخل دریاچه ساوه بریزند و در جامعه روحانیت را ببندند و کرکره اش را پایین بکشند.

ما تا به حال فکر نمی کردیم اسلاممان اسلام آمریکایی است، زیرا ما معارفمان را در حوزه علمیه از مجالس درس فقه و اصول و اخلاق شما فرا گرفته ایم. علاوه برآن سیاست را از شما آموخته ایم، چه قبل از انقلاب و چه بعد از انقلاب، از سال های قبل سال 1342 در خدمت شما بودیم، در تمام این مدت هم با شما بودیم و شما هم تأیید و راهنمایی می فرمودید، چه طور می شود که ما در یک مقطعی یک دفعه منقلب شویم و به عنوان آمریکایی شناخته شویم؟ به علاوه، در این جریان تنها ما متهم نمی شویم، اکثریت جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و ائمه جمعه و جماعات و علما و روحانیت و طلاب حوزه های علمیه در شهرهای بزرگ ایران همه با ما در این مسائل مشترکند. ...

تا من گفتم اگر ما آمریکایی هستیم پس ما را به در یاچه ساوه بریزید، ایشان سریع سرشان را بلند کردند و گفتند نخیر، من کی چنین حرفی را زدم؟ من چنین حرفی نزدم. من به شماها علاقه دارم! خیر، چنین چیزی نیست، اصلاً من چنین حرفی نزده ام، من چنین چیزی را تأیید نکرده ام! من عرض کردم بله، شما صریحاً نفرمودید که ما آمریکایی هستیم، ولی وقتی که آقایان انشعاب کردند و فلسفه انشعاب را این طور ذکر کردند که اینها اسلامشان آمریکایی است، شما هم اصل انشعاب را تأیید فرمودید، برداشت عرفی این است که فلسفه انشعاب را نیز شما قبول دارید. چیزی هم در این مورد نگفتید که حرفی که این آقایان زدند درست نیست و آن را نفی نکردید. بنا بر این از این سکوت کاملاً برداشت می شودکه اسلام ما آمریکایی است. ...

فرمودند که من به شما علاقه دارم و باید جبران کنم و این نسبت و تهمت را برطرف کنم. من تا دیدم ایشان گفتند باید جبران کنم، گفتم پس اجازه بدهید بنده سؤالی بنویسم و به شما بدهم. شما هم چیزی مرقوم بفرمایید که این اتهام را رفع کند. این دو خاصیت داشت؛ از نظر دینی خاصیتش این بود که بالاخره امام ما را از این تهمت و این نقطه سیاه تبرئه کرده اند و از لحاظ سیاسی نیز در انتخابات تأثیر داشت. چون میان دو مرحله بود، برای مرحله بعدی انتخابات اثر می گذاشت و مفید بود. از آنجا که امام به مسائل سیاسی خوب واقف بودند، مصلحت ندیدند که معادلات انتخابات را یک دفعه به هم بریزند. البته این برداشت من بود، ایشان فرمودند خیر، الآن من چیزی نمی نویسم، ولی بعد از انتخابات بیایید و هر چه شما برای رفع این تهمت بنویسید من آن را تأیید می کنم.

بنده خداحافظی کردم، منتها کمی دلم شکست، برای اینکه فکر نمی کردم امام این طور برخورد کند. بالاخره قلباً مقداری ناراحت شدم، ولی ابراز نکردم و مسئله را به خداوند متعال واگذار کردم.» (خاطرات آیت الله مهدوی کنی، چاپ مرکز اسناد انقلاب اسلامی، صفحات 331 تا 334)

صدور منشور برادری از جانب حضرت امام
اما پس از دور دوم انتخابات آقای مهدوی حاضر نشد مجدداً نزد امام برود واین گونه استدلال می نمود که اگر امام واقعاً ما را از این اتهامات مبرا می دانند، خودشان اقدامی خواهند کرد. امام هم مدتی بعد در جواب نامه آقای محمد علی انصاری (که از نظر آقای مهدوی کنی محتملاً با دستور خود امام نوشته شده بود) مسائلی را مطرح نمودند که به نام منشور برادری معروف شد و در آن، جامعه روحانیت را از تهمت اسلام آمریکایی مبرا نمودند.

امام در بخشی از این منشور فرموده اند: «اما شما باید توجه داشته باشید تا زمانى که اختلاف و موضع گیری ها در حریم مسائل مذکور است، تهدیدى متوجه انقلاب نیست. اختلاف اگر زیربنایى و اصولى شد، موجب سستى نظام مى‏شود و این مسأله روشن است که بین افراد و جناح هاى موجود وابسته به انقلاب اگر اختلاف هم باشد، صرفاً سیاسى است و لو اینکه شکل عقیدتى به آن داده شود، چرا که همه در اصول با هم مشترکند و به همین خاطر است که من آنان را تأیید مى‏نمایم. ... ولى هر دو باید کاملًا متوجه باشند که موضع گیری ها باید به گونه‏اى باشد که در عین حفظ اصول اسلام براى همیشه تاریخ، حافظ خشم و کینه انقلابى خود و مردم علیه سرمایه دارى غرب و در رأس آن آمریکاى جهان خوار و کمونیسم و سوسیالیزم بین الملل و در رأس آن شوروى متجاوز باشند.

هر دو جریان باید با تمام وجود تلاش کنند که ذره‏اى از سیاست "نه شرقى و نه غربى جمهورى اسلامى" عدول نشود که اگر ذره‏اى از آن عدول شود، آن را با شمشیر عدالت اسلامى راست کنند. ... شما آن قدر دشمنان مشترک دارید که باید با همه توان در برابر آنان بایستید، لکن اگر دیدید کسى از اصول تخطى مى‏کند، در برابرش قاطعانه بایستید

چنان که ملاحظه می شود حضرت امام بحث اختلاف سلیقه و انتقاد سازنده را از اختلافات بنیادی و تخریب جدا کرده اند. اما نباید نادیده گرفت که راه را روشن کرده و صریحاً دستور داده اند که گرچه لازم است از اختلاف پرهیز کرد ولی اگر گروهی از مواضع خود عدول کرد و از صول، تخطی نمود باید آن را با «شمشیر عدالت اسلامی» راست کرد و در برابر آن «قاطعانه» ایستاد.



آرشیو       |    درباره ما       |    تماس با ما

.تمام حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به سخن آشنا است و استفاده از مطالب با ذکر منبع بلامانع است
Email : amoozesh@sokhane-ashena.com

  طراحی و پشتیبانی توسط   گروه نوین فراز